“ေဆးယဥ္တယ္ဆိုတာ ဘာလဲ ဘယ္ေလာက္ အေရးၾကီးသလဲ”

14729085_1549032191792088_1323362775556793697_n

Antibiotics resistance/Antimicrobial resistance) ေဆးယဥ္တဲ့အေၾကာင္း မရွင္းျပခင္ အရင္ဆံုး ဘက္တီးရီးယားနဲ႕ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး မတူဘူးဆိုတာကို အရင္ေျပာျပမယ္။ ဘာလို႕လဲဆိုေတာ့ antibiotics လို႕ေခၚတဲ့ ပိုးသတ္ေဆးေတြဟာ ဘက္တီးရီးယားပိုးေတြေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ ေရာဂါေတြကိုပဲ ကုလို႕ရတယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ေရာဂါကို ေပးရင္ ဘာအက်ိဳးမွ မထူးဘူးဆိုတာ သိရမယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ေရာဂါေတြ ဘာေတြလဲဆိုတာလည္း သိဖို႕ အေရးၾကီးတယ္။

– တုပ္ေကြး
– ေခ်ာင္းဆိုး ႏွာေစးျပီး လည္ပင္းနာတာ (ဘက္တီးရီးယားေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ လည္ပင္းနာတာက ေခ်ာင္းဆိုး ႏွာေစးနဲ႕ တြဲမျဖစ္ဘူး)
– ေခ်ာင္းဆိုးတာနဲ႕ ေလျပြန္ေရာင္တာ
– ႏွာရည္က် ႏွာရည္ယိုတာ
– ေရယုန္
– ၾကြက္ႏို႕
– ေရေကာ်က္ စတာေတြဟာ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေၾကာင့္ျဖစ္တာေတြ

မလိုအပ္ဘဲ ပိုးသတ္ေဆးေသာက္တာနဲ႕ ပိုးသတ္ေဆးကို ေဆးပတ္လည္ကုထံုးျပည့္ဝေအာင္ မေသာက္ဘဲ သက္သာလာတာနဲ႕ ကိုယ့္ဘာသာ ရပ္ပစ္လိုက္တာေတြဟာ ဘာေၾကာင့္ ေၾကာက္ဖို႕ေကာင္းသလဲဆိုတာ ေျပာျပမယ္ေနာ္။

ေရာဂါပိုးေတြဟာ ပိုးသတ္ေဆးနဲ႕ေတြ႕တဲ့အခါ သူတို႕ဆက္လက္ရွင္သန္ဖို႕ အသြင္ေျပာင္းဖို႕ ၾကိဳးစားၾကတယ္။ မလိုအပ္ဘဲ ေဆးအျပင္းေတြ ေသာက္တဲ့အခါ ေရာဂါပိုးေတြက အဲဒီေဆးအျပင္းစားေတြကို ခုခံတိုက္ခုိက္ဖို႕ ပံုေျပာင္းၾကတယ္။ အဲဒီေဆးကို ေရာဂါပိုးက ခံႏိုင္ရည္ရွိသြားျပီ ႏိုင္သြားျပီဆိုရင္ ေနာက္တခါ အဲဒီေဆးေသာက္တဲ့အခ်ိန္မွာ ေရာဂါမသက္သာေတာ့ဘူး။ ပိုးက ႏိုင္သြားျပီေလ။ အဲဒါကို ေဆးယဥ္တယ္လို႕ေခၚတယ္။ ေဆးအျပင္းဆံုး အေကာင္းဆံုးဆိုတာကို ေရာဂါပိုးက ႏိုင္သြားတဲ့အခါ ဘယ္ေဆးကို ထပ္ေသာက္ရမလဲ။ မရွိေတာ့ဘူး။ လူေတြဆီမွာ ရွိတဲ့ အေကာင္းဆံုးလက္နက္ကို ရန္သူက ႏိုင္သြားျပီ။ က်မတို႕ တိုက္ပြဲရွံဳးျပီေပါ့။

ျပသနာက ကိုယ့္လုပ္ရပ္က ကိုယ္တေယာက္တည္း ထိခိုက္တာမဟုတ္ဘူး။ ကိုယ္ေဆးအျပင္းေသာက္လိုက္လို႕ ကိုယ္တင္တိုက္ပဲြရွံဳးတာမဟုတ္ဘူး။ ကိုယ့္ဆီကေန ဒီပိုးက သူမ်ားကိုကူးတာကိုး။ ႏွစ္ရွည္ၾကာလာတဲ့အခါ တေလာကလံုးမွာ ရွိတဲ့ ပံုစံတူေရာဂါပိုးေတြကပါ စူပါပိုး (super-bugs)ေတြျဖစ္ကုန္တယ္။ အခုဆို ေတာ္ရံုေရာဂါပိုးက အရင္ေခတ္က သိပ္ေကာင္းခဲ့တဲ့ amoxicillin ဆိုတာကို မတိုးေတာ့ဘူး။ ဘာျဖစ္လို႕လဲ။ ခဏခဏဒီေဆးနဲ႕ ေတြ႕ေနရေတာ့ ေရာဂါပိုးက ေဆးကို ခံႏိုင္ေအာင္ ပံုေျပာင္းလက္နက္ေျပာင္းလိုက္တာကိုး။ Amoxicillin ေလာက္နဲ႕ မရေတာ့ အခုေခတ္ ဘာေတြသံုးလာရသလဲဆိုေတာ့ augmentin, azithromycin စတဲ့ ေဆးျပင္းေတြကို ပံုမွန္သေဘာေလာက္ သံုးေနရျပီ။ ေနာက္ၾကာလာရင္ ဒီေဆးေတြလည္း အာနိသင္ျပင္းေတာ့မွာ မဟုတ္ဘူး။ ေၾကာက္ဖို႕ေကာင္းတယ္ေနာ္။ ဒီေဆးေတြထက္ ျပင္းတဲ့ေဆးေတြ ေတြ႕ရင္ေတြ႕၊ မေတြ႕ရင္ ဘာျဖစ္မယ္ထင္သလဲ။ ကပ္ဆိုက္သလို ေရာဂါေတြ ကုမႏိုင္ ကူးမႏိုင္ ျဖစ္ေတာ့မွာေနာ္။ အဲဒါေၾကာင့္ ေဆးယဥ္တယ္ဆိုတာ အရမ္းေၾကာက္ဖို႕ေကာင္းတဲ့ ျပသနာပါ။ လူသားမ်ိဳးႏြယ္တခုလံုးကို ထိခိုက္မယ္လို႕ေတာင္ ၾကီးၾကီးက်ယ္က်ယ္ေျပာလို႕ ရတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ကမၻာ႕ေဆးပညာေလာကတခုလံုးက ဒီေဆးယဥ္တဲ့ကိစၥကို အၾကီးအက်ယ္ေဆြးေႏြးေနရပါျပီ။

ေနာက္တခု။ ဗိုင္းရပ္စ္ေၾကာင့္ျဖစ္တဲ့ေရာဂါကို antibiotics ေသာက္တဲ့အခါ ဘာျဖစ္သလဲ။ က်မတို႕ ကိုယ္ထဲမွာ လူကိုအက်ိဳးျပဳတဲ့ ဘက္တီးရီးယားေတြနဲ႕ အႏၱရယ္သိပ္မေပးတဲ့ ဘက္တီးရီးယားေတြ အမ်ားၾကီးရွိတယ္။ အဲဒီပိုးေလးေတြကို ပိုးသတ္ေဆးက သတ္ေတာ့တာပဲ။ တကယ္လိုအပ္လို႕ ေဆးေသာက္ရတဲ့အခါ အဲဒီပိုးေလးေတြ ေသတာကို မတတ္သာလို႕ လ်စ္လ်ဴရႈလို႕ ရေပမယ့္ တကယ္တိုက္ရမယ့္ ေရာဂါပိုးမရွိတဲ့အခ်ိန္မွာ အက်ိဳးျပဳတဲ့ ပိုးေလးေတြကို အမ်ားၾကီး သတ္ပစ္ေတာ့တယ္။ မိတ္ေဆြပိုးေတြေသတဲ့အျပင္ အရင္က သိပ္အႏၱရယ္မေပးတဲ့ ပိုးေတြကလည္း ပံုေျပာင္းျပီး အႏၱရယ္ေပးတဲ့ ေရာဂါပိုးအျဖစ္ ေျပာင္းသြားတတ္တယ္။ အဲဒီအခါက်ေတာ့ မလိုအပ္တဲ့ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပသနာေတြ အမ်ားၾကီး ဆက္ျဖစ္လာေတာ့တာေပါ့။

အဲဒါေၾကာင့္ ေနမေကာင္းျဖစ္ရင္ ေတြ႕ရာေနရာ ေတြ႕ရာလူေျပာတဲ့ ေဆးစပ္ျပီး မေသာက္ပါနဲ႕။ ေဆးခန္းသြားပါ။ ဆရာဝန္နဲ႕ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြကိုလည္း မွာခ်င္ပါတယ္။ မလုိဘဲ ပိုးသတ္ေဆး လံုးဝမေပးပါနဲ႕။ ကိုယ္လုပ္တဲ့အလုပ္ရဲ႕ ေနာက္ဆက္တြဲျပသနာကို ေတြးေပးပါ။ လူနာၾကိဳက္ေအာင္ လိုက္မကုေပးပါနဲ႕။ လူနာေတြကလည္း လိုအပ္လို႕ ပိုးသတ္ေဆးေပးတဲ့အခါ ေဆးပတ္လည္ေအာင္ ေဆးကုန္ေအာင္ အကုန္ေသာက္ပါ။ မထိတထိ ၂ရက္ေလာက္ေသာက္၊ သက္သာရင္ ရပ္လိုက္ျပီး ေဆးခ်န္ထား၊ ေနာက္တခါျဖစ္ရင္ ေသာက္လို႕ရေအာင္ အဲဒါမ်ိဳးေတြ မလုပ္ပါနဲ႕ေနာ္။ ေသမလို ရွံဳးမလို ျဖစ္ေနတဲ့ ေရာဂါပိုးက ေဆးရပ္ပစ္လိုက္တဲ့အခါ ပံုလည္းေျပာင္း၊ အားလည္းပိုေကာင္းျပီး ပိုဆိုးပါတယ္။ ကိုယ့္မွာ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ပိုးသတ္ေဆးပိုေတြ ရွိခဲ့ရင္လည္း အမိႈက္ပံုးထဲ ဒီတိုင္းထည့္မပစ္ပါနဲ႕။ ဖ်က္ဆီးပစ္လိုက္ပါ။ တခ်ိဳ႕ေဆးေရာင္းတဲ့သူေတြက အမိႈက္ေကာက္တဲ့သူေတြကို ပိုက္ဆံေပးျပန္ေကာက္ျပီး ဆိုင္ေပၚျပန္တင္ေရာင္းတတ္တယ္။

အခ်ဳပ္ေျပာရရင္ ေဆးယဥ္လာတဲ့အတြက္

– အရင္တုန္းက ကုလို႕ရတဲ့ ေရာဂါေတြ ပိုဆိုးတဲ့ ေရာဂါေတြ ျဖစ္လာတယ္
– ကိုယ္ထဲမွာ မိတ္ေဆြမက် ရန္သူမက်ေနတဲ့ပိုးေတြ ရန္သူအျဖစ္ ေျပာင္းသြားမယ္
– ေရာဂါသက္သာဖို႕ ရက္ၾကာလာမယ္
– ေရာဂါအျပင္းစားေတြ ပိုမ်ားလာျပီး ကုရတာ ခက္လာမယ္
– ေဆးအျပင္းေတြ သံုးရတဲ့အတြက္ ကုန္က်စားရိတ္ေတြ အမ်ားၾကီး ပိုလာတယ္
– အပ္နဲ႕ ထြင္းရမယ့္ေနရာမွာ ေပါက္ဆိန္နဲ႕ေပါက္ရျပီး ေဆးျပင္းေတြရဲ႕ ေနာက္ဆက္တဲြဆိုးက်ိဳးေတြ ႏွစ္ရွည္လမ်ား ပိုခံလာရတယ္

ဘာမွအေရးမၾကီးဘူး ထင္ရေပမယ့္ ေရရည္မွာ ေကာင္းေကာင္းၾကီး ဒုကၡေပးမယ့္ antimicrobial resistance (AMR) ပါ။ တတ္ႏိုင္သမွ် အနီးအနားနီးစပ္ရာလူေတြကို ျပန္ေျပာျပေပးပါ။

Source : ေဒၚပန္းအိ

Ref: http://www.cdc.gov/…/…/about/antibiotic-resistance-faqs.html
http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs194/en/

Photo courtesy: http://www.pharmacist.com/working-prevent-antibiotic-resist…