ကေလး အခ်င္းခ်င္း အႏိုင္က်င့္ျခင္း

 ကေလးေတြနဲ႕ အၿမဲထိေတြ႕ ဆက္ဆံေနရတဲ႕ သူေတြ အေနနဲ႕ ကေလးအခ်င္းခ်င္း အႏိုင္က်င့္ျခင္းနဲ႕ ပတ္သက္လို႕ ဆံုးမသြန္သင္ရ ေျဖရွင္းရတာေတြ မၾကာခဏ ႀကံဳဖူးၾကမွာပါ။ ကိုယ္ကာယပိုင္းဆိုင္ရာသာလြန္တဲ႕ ဒါမွမ ဟုတ္ ရြယ္တူအေပါင္းအသင္းအုပ္စုေတာင့္တဲ႕ ကေလး တစ္ဦးဦးက အျခားကေလးတစ္ဦးဦးကို အခ်ိန္အေတာ္ၾကာေအာင္ ထပ္ကာထပ္ကာ မႏွစ္ၿမိဳ႕ဖြယ္ မခံသာဖြယ္ ျဖစ္ေအာင္ ေျပာဆိုဆက္ဆံတာ၊ ေလွာင္ေျပာင္တာ၊ ရုပ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ ဆိုင္ရာ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္မွဳရွိေအာင္ လုပ္ေနတာေတြဟာ အႏိုင္က်င့္ျခင္းေတြျဖစ္ပါတာ။ ရိုက္တယ္၊ ကန္တယ္၊ ရန္စတယ္၊ ၿခိမ္းေျခာကတယ္ ၊ ထပ္ တလဲလဲ ေလွာင္ေျပာင္ေနတယ္ ဆိုတာေတြကို တိုက္ရိုက္ အႏိုင္က်င့္ျခင္းလို႕ေခၚပါတယ္။ ေနာက္တစ္မ်ိဳးက သြယ္၀ိုက္ အႏိုင္က်င့္ျခင္းဆိုတာလည္းရွိပါေသးတယ္။ ရြယ္တူအေပါင္း အသင္း အုပ္စုလိုက္ႀကီးက က်ဥ္ဖယ္ထားတာ၊ တျခားသူ ငယ္ခ်င္းေတြနဲ႕ မခင္ေအာင္ အၿမဲ လိုက္ေႏွာက္ ယွက္တာမ်ိဳး ေတြကိုေတာ့ သြယ္၀ိုက္ အႏိုင္က်င့္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။

အႏိုင္က်င့္ခံရရင္
သုေတသနေတြအရဆိုရင္ အႏိုင္က်င့္ျခင္းဟာ အႏိုင္က်င့္ခံရတဲ႕ ကေလးကို အႏိုင္က်င့္ ခံရၿပီး အခ်ိန္အေတာ္ၾကာတဲ႕ အထိ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ တန္ဖိုးထား မွဳေတြ နိမ္႔ပါးသြားေစတတ္ပါတယ္။ သူငယ္ခ်င္း အေပါင္း အသင္းေတြနဲ႕ ေပါင္းသင္းဆက္ဆံလိုစိတ္မရွိပဲ တစ္ကိုယ္ တည္းေန ေနတတ္ပါတယ္။ ဆိုးဆိုးရြားရြား စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္မွဳရွိတဲ႕ အခါမွာ စိတ္ဓာတ္ အလြန္အမင္းက်ဆင္း ႏိုင္ပါတယ္။ အျဖစ္အမ်ားဆံုးကေတာ့ ေက်ာင္းသင္ခန္းစာ မ်ားမွာ စိတ္ပါ၀င္စားမွဳမရွိေတာ့တာ ၊ အမွတ္ေတြက် ဆင္း လာတာနဲ႕ ေက်ာင္းေၾကာက္ျခင္း၊ ေက်ာင္းမတတ္ လိုျခင္း ေတြ ျဖစ္လာတတ္ပါတယ္။ ဒါကေတာ့ အႏိုင္က်င့္ခံရတဲ႕ ကေလးရတဲ႕ ဆိုးက်ိဳးေတြျဖစ္ပါတယ္။ အႏိုင္က်င့္တဲ႕ ကေလး အေနနဲက ကလည္း သူ႕ကို အခ်ိန္မွီ မျပဳျပင္ ေပးဘူးဆိုရင္ သူ႕ရဲံ ခြန္အား သို႕မဟုတ္ အားသာခ်က္ေတြကို တလြဲ အသံုးခ်တဲ႕သူ၊ သူတပါးနဲ႕ ညီတူမွ်တူ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ရာမွ ရတဲ႕ ေပ်ာ္ရြင္ေက်နပ္မွဳ ေတြကို မခံစားႏိုင္တဲ႕ မရတဲ႕ သူျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ အႏိုင္ က်င့္ခံရတာလည္းမဟုတ္၊ အႏိုင္က်င့္တဲ႕ သူလည္းမဟုတ္ပဲ အႏိုင္က်င့္ျခင္းကို ေတြ႕ေနရတဲ႕ ကေလးေတြရဲ႕ စိတ္ထဲမွာ ေတာင္မွ စိတ္က်ဥ္းက်ပ္ရတာ၊ မလံုၿခံဳတဲ႕ ခံစားမွဳမ်ိဳး ရွိတာေတြ ျဖစ္ေစတတ္ပါတယ္။

တားဆီးႏိုင္တဲ႕အရာ
Dan Olweus လို႕ေခၚတဲ႕ ကေလးစိတ္ပညာရွင္ တစ္ဦးဟာ ကေလးေတြၾကားမွျဖစ္ပြားေလ့ရွိတဲ႕ အႏိုင္ က်င့္ျခင္းနဲ႕ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ သုေတသနမ်ားစြာ ျပဳလုပ္ခဲ႕သူျဖစ္ပါတယ္။ သူ႕ရဲ႕သုေတသန စာတမ္းေလး တစ္ခု အရဆိုရင္ မူလတန္းနဲ႕ အလယ္တန္းအရြယ္ ေက်ာင္းသားေလးေတြရဲ႕ ၁၅% ခန္႕ (၇ဦးမွာ တစ္ဦးခန္႕) ဟာ အႏိုင္က်င့္ျခင္းႀကံဳဖူးၾကတယ္လို႕ ဆိုပါတယ္။ ဒါေပ မယ့္ စိတ္ခ်မ္းသာစရာ အခ်က္တစ္ခုကေတာ့ အႏိုင္က်င့္ ျခင္း မျဖစ္ပြားေအာင္ ေက်ာင္းေတြ၊ လူႀကီးမိဘ၊ ဆရာ ေတြက တားဆီးလို႕ ရပ္တန္႕လို႕ ရတယ္ ဆိုတာပါပဲ။

သတိထားမိ ေသခ်ာသိမွ
ကေလးအႏိုင္က်င့္ခံေနရတာကို မိဘေတြအေနနဲ႕ သတိထားၾကည့္ရင္ သိႏိုင္ပါတယ္။ ကေလးရဲ႕ အ၀တ္အစား ေတြ ေပေရေနတာ။ ေက်ာင္းက ျပန္လာရင္ မ်က္ႏွာမ ေကာင္းတာ၊ ေက်ာင္းမသြားခ်င္တာ ၊ အတန္းေဖာ္ေတြနဲ႕ သိပ္ မဆက္ဆံလိုတာေတြရွိလာရင္ ကေလးကို ဘာေၾကာင့္ လဲ ေမးသင့္ပါတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ အႏိုင္က်င့္ခံရတဲ႕ ကေလးေတြဟာ စကားနည္းတဲ႕ သူ၊ ေအးေအးေနတတ္သူ အေပါင္းအသင္းနည္းသူ ဒါမွမဟုတ္ ကိုယ္ကာယ ခြန္အားငယ္သူ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ ကေလးမ်ားဟာ အႏိုင္က်င့္ခံရေပမယ့္ မိဘဆရာေတြကို မေျပာပဲေနတတ္ ၾကပါတယ္။

အႏိုင္က်င့္သူ
အႏိုင္က်င့္တတ္တဲ႕ ကေလးေတြရဲ႕ စရိုက္နဲ႕ ပတ္သက္လို႕ သုေတသနေလးေတြမွာ အေၾကာင္း အရင္းေလးေတြကို တင္ျပထားၾကတာကလည္း မွတ္သားဖြယ္ ေကာင္းပါတယ္။ Olweus (1993) ကေတာ့ အႏိုင္က်င့္တဲ႕ ကေလးေတြဟာ ကေလးအေပၚ ဂရုစိုက္မွဳ၊ ေႏြးေထြးမွဳေပးတာ နည္းတဲ႕ မိသားစုေတြက ျဖစ္ေနတတ္ပါ တယ္။ သူတို႕ကိုယ္တိုင္လည္း ႀကီးသူေတြ ရဲ႕ အႏိုင္က်င့္ခံခဲ႕ ရဖူးေလ့ရွိပါတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ကိုယ္ကာယပိုင္း ပိုသန္းစြမ္းသူ လည္းျဖစ္ေလ့ရွိပါတယ္လို႕ ဆိုပါတယ္။ အႏိုင္က်င့္တတ္တဲ႕ ကေလးဟာ သူ႕ကို ေထာက္ခံတဲ႕ သူငယ္ခ်င္း သံုးေလးဦးေလာက္ အမာခံ ရွိေနတတ္ပါတယ္။ အဲဒီအုပ္စုထဲက ကေလးေတြကလည္း အႏိုင္က်င့္ျခင္းကို အားေပးေထာက္ခံေနတတ္ပါတယ္။

အႏိုင္က်င့္ျခင္းမျဖစ္ေစဖို
အႏိုင္က်င့္ျခင္းျဖစ္ပြားတဲ႕ အခါ အႏိုင္က်င့္တဲ႕ ကေလးကို ရိုက္လိုက္ ဆူလိုက္တာက ျပႆနာကို ခဏတာပဲ ေျပလည္သြားေစႏိုင္တယ္လို႕ ၾသစေတးလွ် ေတာင္းပိုင္းတကၠသိုလ္ ပညာေရးဌာန ပါေမာကၡ Ken Rigby
ရဲ႕ အႏိုင္က်င့္ျခင္းဆိုင္ရာ သုေတသန စာတမ္းေလးမွာ ဆို ထားပါတယ္။ ျပစ္ဒဏ္ေပးရံုသာေပးျခင္းဟာ တန္ျပန္ လက္စားေျခမွဳကိုပါ ထပ္ျဖစ္ေစတတ္ပါတယ္။ ဆရာ မိဘေတြ အေနနဲ႕ကလည္း သူတို႕ ေတြကို အခ်ိန္တိုင္းမွာ ေစာင့္ၾကပ္ေနဖို႕ ဆိုတာ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူးလို႕ ဆိုပါတယ္။ အဓိကကေတာ့ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ျပစ္ဒဏ္ထက္ လူမွဳေရးပိုင္းဆိုင္ရာ ၊ ကိုယ္က်င့္ပိုင္းဆိုင္ရာဖိအားတစ္ခုခု (Moral or Social Pressure) သူ႕ကိုေပးျခင္းက ထိေရာက္မွဳ ရွိမွာပါလို႕ သူက ဆိုပါတယ္။ ဆိုလိုတာကေတာ့ အႏိုင္က်င့္တဲ႕ ကေလးမွာလည္း သူေလးစားတဲ႕ ခ်စ္တဲ႕သူငယ္ခ်င္း၊ ဆရာ မိဘေတြရွိတာပါပဲ။ သူတို႕ အေနနဲ႕ သူအႏိုင္က်င့္တာကိုလက္မခံဘူး ဆိုတာျပသေပးဖို႕ လိုပါတယ္။ တဖက္က ေလးရဲ႕ ခံစားခ်က္ေတြကိုလည္း သူစာနာတတ္ေအာင္ ေျပာဆိုသြန္သင္ေပးဖို႕ လိုပါတယ္။ တစ္ခါတေလမွာေတာ့ အႏိုင္က်င့္သူကေလးရဲ႕ မိဘေတြနဲ႕ လည္းေဆြးေႏြးသင့္ပါတယ္။ အႏိုင္က်င့္ျခင္း မျဖစ္ပြားေစဖို႕ အႏိုင္က်င့္ျခင္း ျဖစ္ပြားတတ္တဲ႕ အခန္း၊ ေနရာေတြမွာ ႀကီးၾကပ္ေစာင့္ၾကည့္ေပးတာလည္း လိုအပ္တယ္လို႕ အျခား စာတမ္းတစ္ခုမွာေတြ႔ရပါေသးတယ္။

ေနာက္ထပ္အေရးႀကီးတဲ႕ အခ်က္တစ္ခုက အႏိုင္ က်င္ ့ျခင္းကို လက္မခံတဲ႕ ေက်ာင္းပတ္၀န္းက်င္၊ အႏိုင္ က်င့္ျခင္းဟာ အင္မတန္ရွက္စရာ ေကာင္းတဲ႕ လုပ္ရပ္ ျဖစ္တယ္လို႕ လက္ခံထားၾကတဲ႕ ေက်ာင္း၊ စာသင္ခန္း၊ ပတ္ ၀န္းက်င္တစ္ခုျဖစ္ေအာင္ ဖန္တီးေပးဖို႕လည္းလိုပါတယ္။ Ken ေျပာတဲ႕ ေနာက္ထပ္ အခ်က္တစ္ခုကေတာ့ ကေလးေတြ သာလွ်င္ သူတို႕ ဘယ္လိုႀကံဳေတြ႔ခံစားေနရ တယ္ဆိုတာကို အသိဆံုးျဖစ္ပါတယ္။ ဘယ္လို အႏိုင္က်င့္တယ္ ဘယ္လို က်ဥ္ဖယ္ထားၾကတယ္ ဆိုတာကို သူတို႕ ဆီက ေန ေသခ်ာနားေထာင္ဖို႕လည္း လိုပါတယ္။ တစ္ခါတေလမွာ အႏိုင္က်င့္တဲ႕ ကေလးေတြဟာ ဆင္ေျခလည္းအေပးေကာင္းၾကပါတယ္။ အႏိုင္က်င့္ခံရတဲ႕ ကေလးကိုေတာင္မွ ျပန္စြဲခ်က္တင္တတ္ၾကပါေသးတယ္။ ဒီလို အခါမ်ိဳးမွာ ကေလးေတြ ဘယ္လိုေတြ႕ႀကံဳခံစားရ တယ္ ဆိုတဲ႕ အခ်က္ကို ေသခ်ာသိေနဖို႕လိုပါတယ္။ အေရးအႀကီး ဆံုးကေတာ့ ကေလးေတြကို ကိုယ္ခ်င္းစာနာနားလည္ စိတ္၀င္ေအာင္ သင္ၾကားေပးဖို႕ လိုပါတယ္ခင္ဗ်ား။
Ref
Bullying among children and young people by Olweus and Solberg
ရန္ႏိုင္စိုးညြန္႕ (မဟာ၀ိဇၨာ)