သားအိမ္ျပင္ပသေႏၶတည္ျခင္း

ကိုယ္ဝန္အေစာပိုင္း မိခင္ေသဆံုးမႈ ျဖစ္ေစတဲ႕ အဓိက အေၾကာင္းရင္းေတြထဲကတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ တကယ္လို႔ သားအိမ္ျပင္ပသေႏၶ ျဖစ္ေနမွန္းမသိပဲ အခ်ိန္လြန္မွသိမယ္

 သားအိမ္ျပင္ပသေႏၶတည္တယ္ဆိုတာ  ပံုမွန္ကိုယ္ဝန္တည္ရမယ့္ သားအိမ္အတြင္းပိုင္းေနရာမွာမဟုတ္ပဲ သားအိမ္ျပင္ပ/ ဝမ္းဗိုက္ေနရာအမ်ိဳးမ်ိဳးမွာ သေႏၶတည္တာကို ေခၚပါတယ္။ ဒီလို သားအိမ္ျပင္ပသေႏၶတည္ျခင္း အေၾကာင္းအရာကို ေမေမတို႕ သိရွိရေအာင္လို႕ Kalay မွတဆင့္ ေဒါက္တာခ်စ္ေကာင္းရဲ႕ ေဖာ္ျပထားတာေတြကို တစ္ဆင့္ျပန္လည္ ေဝမွ် လိုက္ရပါတယ္ေနာ္။

ဘယ္ေနရာေတြမွာတည္တတ္လဲ?

သားဥျပြန္တေလ်ာက္မွာ တည္တာက အမ်ားဆံုး ျဖစ္ျပီး (97.5%)ေက်ာ္ ထိအျဖစ္မ်ားပါတယ္။ ဝမ္းတြင္းအျခားေနရာေတြမွာ(1.5%) သားဥအိမ္နဲ႕သားအိမ္ေခါင္းမွာ(1%)ခန္႕ျဖစ္တတ္ျဖစ္နိုင္ပါတယ္။

ဘယ္လိုအေျခေနဆိုအသက္အႏၲရာယ္ျဖစ္နိုင္ပါလဲ

ကိုယ္ဝန္အေစာပိုင္း မိခင္ေသဆံုးမႈ ျဖစ္ေစတဲ႕ အဓိက အေၾကာင္းရင္းေတြထဲကတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ တကယ္လို႔ သားအိမ္ျပင္ပသေႏၶ ျဖစ္ေနမွန္းမသိပဲ အခ်ိန္လြန္မွသိမယ္။ သားဥျပြန္လိုကိုယ္ဝန္တည္ရာေနရာေတြ တင္းကားေပါက္ထြက္ မယ္။ ဗိုက္ေခါင္းထဲ ေသြးယိုစိမ့္မႈျဖစ္မယ္ ဆိုရင္ မိနစ္ပိုင္းအတြင္းအသက္အႏၲရာယ္ ျဖစ္နိုင္တဲ႕အေျခေနျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုအေျခေနမွာ အေရးေပၚခြဲစိပ္ကုသမႈ၊ ေသြးသြင္းကုသမႈ အျခားလိုအပ္တဲ႕ ကုသေစာင့္မႈစတာေတြ မလုပ္နိုင္ခ့ဲရင္ အသက္အႏၱရာယ္ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အေျခေနေတြလည္းျဖစ္ပါတယ္။

ဘယ္လိုအျခေနမွာ သားအိမ္ျပင္ပ သေႏၶရွိမွန္းသိနိုင္မလဲ

အမ်ားအားျဖင့္ ကိုယ္ဝန္ စရွိကာစ ရွိလို႔ရွိမွန္းမသိေသးခ်ိန္မွာ ဘာမွထူးထူးျခားျခားမခံစားရပဲ ရွိနိုင္ပါတယ္။ ကိုယ္ဝန္တစ္လခြဲအရြယ္္ေလာက္မွာေတာ့ ဒုကၡေပးနိုင္တဲ႕အရြယ္ကိုေရာက္လာတာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီခ်ိန္ထိ ကိုယ္ဝန္ရွိလို႔ရွိမွန္းမသိေသးသူေတြ ျမန္မာျပည္မွာ အမ်ားအျပားရွိေနပါေသးတယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိမရွိ ဂရုစိုက္သတိထားၾကည့္တဲ႕သူ အနည္းငယ္ကေတာ့ ဆီးစစ္ရင္ ကိုယ္ဝန္ရွိေၾကာင္းျပလို႔ ကိုယ္ဝန္ရွိေနတယ္လို႔ပဲ အၾကမ္းဖ်င္းသိၾကတာမ်ားပါတယ္။ ဒီအခ်ိန္မွာ တီဗြီဓာတ္မွန္ (Ultrasound)လည္း ရိုက္ၾကည့္ဖို႕ စိတ္ကူးမရၾကေသးသူ ဗိုက္မအပ္ရေသးသူေတြကမ်ားပါတယ္။ ဓမၼတာေပၚရက္ကိုေက်ာ္လာတဲ႕ေနာက္ တစ္လအတြင္း ဆီးစစ္တာအျပင္ ကိုယ္ဝန္ရွိေၾကာင္းျပပါက အာထရာေဆာင္းရိုက္ၾကည့္ရင္ ပံုမွန္ကိုယ္ဝန္လား ေနရာလြဲေနတဲ႕ သားအိမ္ျပင္ပ ကိုယ္ဝန္လားဆိုတာ ဘာလကၡဏာမွ မျပခင္ကတည္းက သိနိုင္ပါျပီ။ ကိုယ္ဝန္အေစာပိုင္း ဝမ္းဗိုက္ေအာက္ပိုင္းက နာတာနဲ႕ ေသြးစအနည္းငယ္ ဆင္းတတ္တာက လူနာအေတာ္မ်ားမ်ားစၾကံဳရတဲ႕လကၡဏာပါ။ ဒါေပမယ့္ လူနားအမ်ားစုက အႏၲရာယ္ လကၡဏာေတြစျပလာေတာ့မွ သတိထားမိတတ္ၾကပါတယ္။

အႏၲရာယ္လကၡဏာေတြကေတာ့

 

  • သားအိမ္ျပင္ပသေႏၶတည္တဲ႕ဘက္ / ဆီးစပ္ / ဗိုက္ေအာက္ပိုင္း ေဘးတစ္ဘက္ဘက္က နာမယ္
  • စမ္းၾကည့္ရင္လည္းနာမယ္ (tenderness /Rebound tenderness)
  • ရင္ညြန္႔မွာမအီမသာျဖစ္မယ္။ ပုခံုးထိပ္ေတြ နာလာတတ္တယ္။
  • ကိုယ္ဝန္ရဲ႕ပံုမွန္လကၡဏာေတြအျပင္ ရင္တုန္မယ္။ မူးမယ္။ ျဖဴဖပ္ျဖဴေရာ္ျဖစ္လာမယ္။ (ဒီလိုအေျခေနဆို ဝမ္းေခါင္းထဲေသြးယိုစိမ့္မႈ ေတာ္ေတာ္ မ်ားေနပါျပီ) (ေသြးေပါင္အလြန္က်သြားရင္)သတိပါလစ္နိုင္ေသးတယ္။ ေနာက္ဆံုးအသက္ပါအႏၲရာယ္ျဖစ္သြားနိုင္ပါတယ္။
    ဒါက လူနာဘက္က ခံစားသိရွိနိုင္တဲ႕လကၡဏာေတြျဖစ္ပါတယ္။

ဆရာဝန္နဲ႕ေတြ႔တဲ႕အခါ

  •  ဓမၼတာရက္ေက်ာ္ေနတာ ရွိမရွိ ေမးမယ္(အေျဖကအမ်ိဳးမ်ိဳးျဖစ္နိုင္ပါတယ္)
  • ကိုယ္ဝန္ရွိမရွိဆီးစစ္ၾကည့္မယ္။ေခတ္မီတဲ႕ေနရာေဆးရံုေတြမွာ ေသြးကေနလည္း ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေဟာ္မုန္းတစ္မ်ိဳး(beta hCG) ကိုစစ္နိုင္တယ္။ ပိုတိက်တယ္။ အႏၲရာယ္လကၡဏာမရွိေသးခ်ိန္မွာ/ ေရာဂါသတ္မွတ္လို႔မရေသးခ်ိန္မွာ အခ်ိန္ပိုင္းအလိုက္ေသြးကစစ္ရတာ လည္း ရွိတယ္။
  • တကိုယ္လံုးရဲ႕ ေယဘုယ်အေျခေနနဲ႕အေရးၾကီး တဲ႕ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ ေသြးခုန္နႈန္း အသက္ရႈနႈန္း စတာေတြကိုၾကည့္မယ္ အဆုတ္နဲ႕ နွလံုးကို အေျခေနၾကည့္မယ္။ ျပီးရင္ ဗိုက္စမ္းၾကည့္တဲ႕ အခါ ထိတာနဲ႕နာတာကိုေတြ႔ရနိုင္တယ္။ အစမ္းမခံနိုင္ေအာင္နာတတ္တယ္။ အလံုးအက်ိတ္တစ္ခုအေနနဲ႕ေတာ့ မေတြ႔တဲ႕သူက မ်ားတယ္။
  • ဝမ္းေခါင္းထဲေသြးယ္ိုေနခဲ႔ရင္ လကၡဏာအျဖစ္ ဗိုက္ေခါင္းထဲ အရည္တမ်ိဳးရွိေနတာကိုေတြ႔ရနိုင္တယ္။
  • POD Puncture ဆိုတဲ႕နည္းနဲ႕လည္းဝမ္းေခါင္းထဲရွိေနတဲ႕အရည္ရဲ႕သဘာဝကိုစစ္ေဆးနိုင္တယ္။
  • USG (Ultradound) ရိုက္ၾကည့္နိုင္တယ္။ အာထရာေဆာင္းမွာသားအိမ္အတြင္းသေႏၶသားမေတြ႔ရဘဲ သားအိမ္ျပင္ပေနရာတစ္ခုခုမွာ ကိုယ္ဝန္ရွိေနတဲ႕ပံုကိုေတြ႔ႏိုင္သလို ဝမ္းတြင္းေသြးယိုစိမ့္မႈ ရွိမရွိကိုလည္းသိနိုင္တယ္။
  • ဘာေၾကာင့္ျဖစ္ရတာလဲ?

    ပံုမွန္သေႏၶတည္ျခင္းျဖစ္စဥ္မွာ မမ်ိဳးဥနဲ႕ ဖိုမ်ိဳးဥဟာသားဥျပြန္အတြင္းမွာေတြ႕ဆံုျပီး သေႏၶေအာင္ျခင္း(Fertilization) ဆိုတဲ႔အဆင့္ ေရာက္တယ္။ အဲ႕ဒီေနာက္ (၆)ရက္ခန္႕အၾကာမွာ သေႏၶေအာင္ထားတဲ႕သားေလာင္းဟာ သားအိမ္အတြင္းပိုင္းကို ဝင္ေရာက္ အျမစ္တြယ္ (In plantation) ျပီးဆက္လက္ၾကီးထြားလာရတာျဖစ္ပါတယ္။

    သးအိမ္ျပင္ပ သေႏၶ တည္ျခင္းမွာေတာ့ သေႏၶေအာင္ျပီးသား သေႏၶသားေလာင္းေလးဟာ သားအိမ္အတြင္းဝင္ေရာက္ ကုပ္တြယ္ျခင္းမျပဳနိုင္ေအာင္ သားဥျပြန္မွာ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ရွိေနလို႔ သားဥျပြန္ထဲမွာပဲ သေႏၶသားဟာဆက္လက္ၾကီးထြားတယ္။ သားဥျပြန္ဟာ သားအိမ္လို သေႏၶသားၾကီးထြားတဲ႕ဒဏ္ကိုမခံႏိုင္တဲ႕ ေသးငယ္တဲ့ အဂၤ ါတစ္ခုျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ အခ်ိန္နဲ႕အမ်ွ ၾကီးထြားလာတဲ႕သေႏၶသားေၾကာင့္ ေဖာင္းကားတင္းျပည့္လာတဲ႕ေနာက္ဆံုး ေပါက္ထြက္ကာေသြးယိုစီးမႈပါျဖစ္လာတာမ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ တျခားေနရာေတြမွာ (သားဥအိမ္ အူထိန္းေျမွး အူဖံုးေျမွး စတဲ႕ ေနရာေတြမွာ သေႏၶတည္ရင္လည္း အလားတူျဖစ္စဥ္ေၾကာင့္ အသက္ကိုရန္ရွာနုိင္တဲ႕အေျခေနမ်ိဳးျဖစ္လာတာပါပဲ။

     ေရာဂါျဖစ္ေစတဲ႕ အေျခခံအေၾကာင္းရင္းေတြက

    အျဖစ္အမ်ားဆံုးအမ်ိဳးအစားဟာသားဥျပြန္သေႏၶတည္တာျဖစ္သလို အျဖစ္ေစဆံုး အေၾကာင္းရင္းကလည္း သားဥျပြန္ ရဲ႕ ပံုမွန္ဖြဲ႕စည္းပံု ပံုမွန္လႈပ္ရွားမႈ စတာေတြကို ခ်ိဳ႕ယြင္းေစတဲ႕ အေျခေနေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။

    1. အရင္က သားဥျပြန္သေႏၶတည္ဖူးသူေတြမွာျပန္ျဖစ္နိုင္တယ္။ (7-15%)
    2. သားဥျပြန္ ေယာင္ယမ္းျခင္း(Salpingitis)(40% =အမ်ားဆံုးျဖစ္ေစတဲ႕အေၾကာင္ရင္း)
    3. မ်ိဳးပြားအဂၤါေတြေယာင္ယမ္းေစတဲ႕ပိုးမႊားမ်ားကူးစက္ခံရမႈ (အဓိက – Chlamydia)
    4. သားဥျပြန္နွင့္ဆိုင္ရာ ခြဲစိပ္ကုသမႈမ်ား
    5. သားေၾကာျဖတ္ရာမွာမေအာင္ျမင္မႈ (သို႕မဟုတ္) သားေၾကာျပန္ဆက္ရန္ခြဲစိပ္မႈမ်ား
    6. ဓမၼတာေသြးလံုးနွင့္ သက္ဆိုင္ေသာေရာဂါမ်ား.( Endometriosis)
    7. ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း (ကိုယ္ဝန္ စရွိတဲ႕အခ်ိန္မွာေသာက္ရင္ပိုျဖစ္နိုင္တယ္)
    8. သေႏၶတားနည္းေတြထဲက Progesterone ပါဝင္ေသာသားေဝးပစၥည္းသံုးစြဲမႈ နွင့္ အျခားသားေဝးပစၥည္းထည့္သြင္းသံုးစြဲမႈမ်ား
    9. သေႏၶတားေဆးေတြထဲမွာ progestigen ပါဝင္တဲ႕ ေဆးမ်ား– စတာေတြဟာ အဓိက အေျခခံ အေၾကာင္းတရားေတြျဖစ္ပါတယ္။

    ဘယ္လိုကုသမႈေတြလိုအပ္ေလ့ရွိပါလဲ

    လူနာရဲ႕အေျခေနနဲ႕ ေရာဂါအေျခေနေပါ ္မွာအမ်ားၾကီးမူတည္ပါတယ္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ေတာ့ Cytotoxic drug လို႔ေခါ ္တဲ႔ေဆးေတြသံုးျပီး သားအိမ္ျပင္ပသေႏၶကိုေသးငယ္ေပ်ာက္ကင္းသြားေအာင္လုပ္တဲ႕နည္း၊ မွန္ေျပာင္းနဲ႕ခြဲစိတ္ကုသမႈနည္း၊ ဗိုက္ခြဲျပီးေရာဂါျဖစ္တဲ႕ေနရာကို ဖယ္ရွားျပင္ဆင္မႈ ျဖတ္ေတာက္မႈ စသျဖင့္ အဓိက ကုသမႈနည္းလမ္းေတြရွိပါတယ္။ လူနာရဲ႕အေျခေနအရ ေသြးသြင္းကုသရမႈ အေရးေပါ ္ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေတြလည္းလိုအပ္တတ္ပါတယ္။ လူနာအမ်ားစုကအေရးေပၚအႏၲရာယ္ရွိေသာ အေျခေနေရာက္မွ သိၾကတာမ်ားတဲ႔အတြက္ အျခားကုသနည္းေတြထက္စာရင္ ေရာဂါျဖစ္တဲ႕ေနရာကို အေရးေပၚ ခြဲစိတ္ျဖတ္ေတာက္ ကုသမႈခံၾကရတာမ်ားပါတယ္။လူနာတိုင္းနီးပါး ေသြးသြင္းကုသမႈပါခံယူရမယ့္အေျခေနေရာက္မွ ေဆးရံုေရာက္လာတတ္ၾကလို႕ပဲျဖစ္ပါတယ္။ ေစာေစာသိမယ္၊ လူနာကို ဒုကၡမေပးနိုင္မယ့္ အရြယ္အစားအေျခေနလည္းျဖစ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ သားဥျပြန္ကိုျဖတ္ထုတ္ကုသရတာမ်ိဳးေတြကိုေရွာင္လႊဲကုသနိုင္မယ့္ အျခားနည္းလမ္းေတြလည္းသံုးေကာင္းသံုးနိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။

    အျခားသိသင့္တာေလးေတြ

    သားအိမ္ျပင္ပသေႏၶတည္ျခင္း(Ectopic Pregnancy)ဟာ အႏၲရာယ္ၾကီးသလို အျဖစ္လည္းမနည္းတဲ႕ အေျခေနတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ဒုကၡမေပးခင္ ၾကိဳတင္သိရွိနိုင္ေအာင္ သတိထား သတိျပဳသင့္ပါတယ္။ လုပ္သင့္တာေတြကေတာ့-

    • Ectopic Pregnancy ျဖစ္လာေစနိုင္တဲ႕ အေျခခံ အေၾကာင္းရင္း Risk Factors ေတြကို ေရွာင္နိုင္သမ်ွေရွာင္ပါ။ သတိထားပါ။ ျဖစ္လာရင္ လည္းလိုအပ္သလို ထိေရာက္စြာကုသထားပါ။
    • Ectopic Pregnancy ျဖစ္လာခ့ဲရင္လည္းအႏၲရာယ္မေပးခင္ ကၾကိဳသိနိုင္ေအာင္ ဓမၼတာစက္ဝန္း ကိုမွတ္တမ္းထားပါ။
    • ကိုယ္ဝန္ရဖို႕ျကိုးစားေနခ်ိန္ /ကိုယ္ဝန္ရနိုင္တဲ႕အေျခေနမ်ိဳးမွာဓမၼတာေပါ ္ရမယ့္ရက္ ကိုေက်ာ္တာနဲ႕ ကိုယ္ဝန္ရွိမရွိ ဆီးစစ္ၾကည့္ပါ။
    • ကိုယ္ဝန္ရွိျပီဆိုတာနဲ႕ ( ဓမၼတာေက်ာ္ျပီးရွိ မရွိမေသခ်ာေသးရင္လည္း) တတ္နိုင္သမ်ွေစာစီးစြာ Ultrasound (အာလ္ထရာေဆာင္း)ရိုက္ထားပါ။
    • ကိုယ္ဝန္ရွိကာစမွာျဖစ္တတ္တဲ႕ ဆီးစပ္နဲ႕ ဗိုက္ေအာက္ပိုင္းနာက်င္မႈေတြကို မေပါ့ဆဘဲ ကြ်မ္းက်င္သူနဲ႕တိုင္ပင္ ျပသ ျပီးကုသမႈခံယူပါ။

     

    Credit: Dr. Chit Kaung