Ecological Theory

ရင္ေသြးငယ္တို႕ရဲ႕ ပတ္၀န္းက်င္ ေဂဟစနစ္
————————————————–
က်ေနာ္တို႔လို မိဘ၊ဆရာေတြ အတြက္ကေတာ့ ကေလးတစ္ေယာက္ကို ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ရျခင္းဟာ ခရီး႐ွည္ႀကီး တစ္ခုလိုပါပဲဗ်ာ။ တစ္ခါတစ္ရံ ၾကည္ႏူးပီတိ ျဖစ္ရသလို၊ တစ္ခါတစ္ရံ စိတ္ေမာလူေမာျဖစ္ရတယ္။ အထူးသျဖင့္ ကိုယ့္တပည့္သားသမီးကို ေကာင္းေကာင္းမြန္မြန္ ဆိုဆံုးမထားရက္နဲ႔ သူတို႔ေလးေတြရဲ႕ အျပဳအမူ၊ အေျပာအဆို တခ်ိဳ႕တေလ လြဲမွားတဲ့အခါေတြမွာ ေခါင္းခဲၾကရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဘ၀တူ မိဘ၊ ဆရာသမားေတြအတြက္ ကေလးေတြရဲ႕ အျပဳအမူ၊ အေျပာအဆိုနဲ႔ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာကို ပံုေဖာ္ေပးတဲ့ ပတ္၀န္းက်င္ရဲ႕ ေဂဟစနစ္ အေၾကာင္းကို ေ၀မ်ွေပးလိုက္ပါတယ္။ အေထာက္အကူျဖစ္မယ္လို႔လဲ ေမ်ွာ္လင့္ပါတယ္။

Ecological Theory
………………………….
က်ေနာ္တို႔ ေနထိုင္တဲ့ ကမာၻေလာကႀကီးထဲမွာ သက္ရိွ၊ သက္မဲ့ေတြ အျပန္အလွန္ မီွတင္းေနထိုင္ၾကတာကို ecosystemေဂဟစနစ္လို႔ ေခၚပါတယ္။ အဲဒီလို မီွတင္းေနထိုင္ျခင္းကို စနစ္တက် ေလ့လာတာကိုေတာ့ ecology ေဂဟေဗဒလို႔ ေခၚပါတယ္။ အေမရိကန္လူမ်ိဳး ကေလးဖြံ႕ၿဖိဳးေရးပညာ႐ွင္ Urie Bronfenbrenner (ယူရီ ဘရြန္ဖန္ ဘရန္နာ)က Ecological Theory ဆိုတဲ့ ေဂဟေဗဒ သီအိုရီကို ေဖာ္ထုတ္ခဲ့တယ္။ သူ႔ရဲ႕သီအိုရီအရ ကေလးေတြရဲ႕ ႐ုပ္ပိုင္းနဲ႔ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာကို အက်ိဳးသက္ေရာက္ေစတဲ့ environmental systems ပတ္၀န္းက်င္စနစ္ ငါးမ်ိဳးရိွပါသတဲ့။ အဲဒီစနစ္ေတြ အေၾကာင္းကို ကိုယ့္တပည့္၊ သားသမီးေတြအတြက္ ေလ့လာၾကည့္ၾကပါစို႔ဗ်ာ။

(1)Microsystem – တိုက္႐ိုက္ပတ္၀န္းက်င္စနစ္
…………………………………………………………..
ဒီစနစ္မွာ ကေလးနဲ႔ အနီးစပ္ဆံုးရိွၿပီး တိုက္ရိုက္ ပတ္သက္ဆက္ဆံရတဲ့ လူေတြ၊ အဖြဲ႔အစည္းေတြပါတယ္။ ဥပမာ – မိဘ၊ ေဆြမ်ိဳးသားခ်င္း၊ ေက်ာင္းက ဆရာဆရာမ၊ သူငယ္ခ်င္း၊ အိမ္နီးခ်င္းနဲ႔ ဘုန္းၾကီးေက်ာင္း၊ ဘုရားရိွခိုးေက်ာင္းက ဘာသာေရးအႀကီးအကဲေတြ အထိပါ၀င္ပါတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ ကေလးတစ္ေယာက္အေပၚ တိုက္ရိုက္ဆက္ဆံလိုက္တဲ့ အျပဳအမူ၊ အေျပာအဆိုေတြက ကေလးတစ္ေယာက္ရဲ႕ စိတ္ကို အက်ိဳးသက္ေရာက္ေစပါသတဲ့။

(2)Mesosystem –
တိုက္႐ိုက္ပတ္၀န္းက်င္မွ လူမ်ား၏
အခ်င္းခ်င္း ဆက္ဆံမႈစနစ္
…………………………………………………………
ဒီစနစ္မွာေတာ့ ကေလးရဲ႕ တိုက္႐ိုက္ပတ္၀န္းက်င္မွ လူမ်ားအခ်င္းခ်င္း ဆက္ဆံေရး၊ ပတ္သက္ဆက္ႏြယ္မႈေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။ ဥပမာ- ကေလးရဲ႕ အေဖနဲ႔အေမတို႔ရဲ႕ အခ်င္းခ်င္းဆက္ဆံေရး၊ ညီအစ္ကိုေမာင္ႏွမခ်င္းဆက္ဆံေရး၊ မိဘနဲ႕ဆရာ ဆက္ဆံေရး၊ ဆရာနဲ႔အတန္းေဖာ္ေတြရဲ႕ ဆက္ဆံေရးေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
ကေလးအေပၚ ဘယ္ေလာက္ေကာင္းေအာင္ ဆက္ဆံေနပါေစ မိဘအခ်င္းခ်င္း ရန္ျဖစ္တာေတြ၊ မိဘက အိမ္ေဖာ္ေတြကို ၾကမ္းၾကမ္းတမ္းတမ္း ဆက္ဆံတာေတြဟာ ကေလးကို စိတ္ဒဏ္ရာ ရေစပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ဆရာဆရာမေတြက အျခားကေလးေတြအေပၚ ဘက္လိုက္ဆက္ဆံၾကတာေတြ၊ အတန္းေဖာ္တစ္ေယာက္က တျခားတစ္ေယာက္အေပၚ ဗိုလ္က် အႏိုင္က်င့္တာေတြဟာလဲ ကေလးကို အတုျမင္ အတတ္သင္ ျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။

(3)Exosystem – သြယ္၀ိုက္ပတ္၀န္းက်င္စနစ္
………………………………………………………..
ဒီစနစ္မွာေတာ့ ကေလးနဲ႔ တိုက္႐ိုက္မထိေတြ႔ေပမယ့္ ကေလးရဲ႕ ႐ုပ္ပိုင္းနဲ႔ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာကို သြယ္၀ိုက္ေသာနည္းနဲ႔ သက္ေရာက္ေစတဲ့ မိဘရဲ႕ အလုပ္အကိုင္၊ ဆရာဆရာမတို႔ရဲ႕ လုပ္ငန္းခြင္ အေနအထားေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။ ဥပမာ – အလုပ္ကိစၥေၾကာင့္ ခရီးခဏခဏထြက္ရတဲ့ မိဘရဲ႕ သားသမီးေတြနဲ႔ တေနကုန္ အလုပ္သြားရလို႔ မိသားစုကို အခ်ိန္မေပးႏိုင္တဲ့ မိဘရဲ႕ သားသမီးေတြမွာ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္မႈရိွပါသတဲ့။ သားသမီးကို ႐ုပ္၀တၳဳ ပစၥည္းအျပည့္အစံု ေပးထားေပမယ့္ တေနကုန္ ကေလးထိန္းေတြနဲ႔ လႊတ္ထားတဲ့ မိဘေတြအတြက္ သတိျပဳစရာပါ။
ဆရာဆရာမတို႔ရဲ႕ လုပ္ငန္းခြင္အေနအထား၊ အထက္နဲ႔ေအာက္ ဆက္ဆံေရးေတြဟာလဲ သင္ၾကားမႈအေပၚ အက်ိဳးသက္ေရာက္ေစၿပီး တပည့္ေတြကို ဆက္ဆံရာမွာလဲ အေျပာင္းအလဲျဖစ္ေစပါတယ္။

(4)Macrosystem –
ယဥ္ေက်းမႈ ဓေလ့ထံုးတမ္း အစဥ္အလာစနစ္
……………………………………………………..
ကေလး လက္ရိွ႐ွင္သန္ေနထိုင္တဲ့ ႏိုင္ငံရဲ႕ အစိုးရစနစ္၊ စီးပြားေရး အေနအထား၊ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ၊ မိမိလူမ်ိဳးရဲ႕ ကိုယ္ပိုင္ ယဥ္ေက်းမႈ၊ ကိုယ္ေနထိုင္ရာေဒသရဲ႕ ဓေလ့ထံုးစံေတြဟာလဲ ကေလးရဲ႕ ႐ုပ္ပိုင္း၊ စိတ္ပိုင္းကို ပံုေဖာ္ထုဆစ္ေပးၾကပါတယ္။ ကေလးတစ္ေယာက္ဟာ ကိုယ့့္လူမ်ိဳးစုဆီကေန တူညီတဲ့အခ်က္ေတြ၊ ယဥ္ေက်းမႈ အေမြအႏွစ္ေတြ၊ ယံုၾကည္မႈ တန္ဖိုးထားမႈေတြ၊ စံသတ္မွတ္ခ်က္ေတြ၊ အေလ့စရိုက္ေတြကို လက္ဆင့္ကမ္း အေမြရၾကပါတယ္။

(5)Chronosystem –
အျဖစ္အပ်က္၊ အခ်ိန္ကာလ၊ အကူးအေျပာင္းစနစ္
……………………………………………………………
ဒီစနစ္မွာေတာ့ ကေလးတစ္ေယာက္ရဲ႕ ဘ၀ကို ပံုေဖာ္ထုဆစ္ေပးတဲ့ အျဖစ္အပ်က္ ႀကီးႀကီးမားမားေတြ၊ အခ်ိန္ကာလ အပိုင္းအျခားေတြ၊ ဘ၀ရဲ႕ အခ်ိဳးအေကြ႔ အလွည့္အေျပာင္းေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။

အျဖစ္အပ်က္ – ျပည္တြင္းစစ္ျဖစ္ပြားရာ ေနရာေတြမွာ ေမြးတဲ့ ကေလးတစ္ေယာက္အဖို႔ စစ္ရဲ႕ အနိ႒ာရံုေတြေၾကာင့္ ကိုယ္လက္အဂၤါ ခ်ိဳ႕တဲ့ရတာေတြ၊ စိတ္ဒဏ္ရာ ႀကီးႀကီးမားမား ရတာေတြဟာ ပတ္၀န္းက်င္ အျဖစ္အပ်က္ရဲ႕ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈေၾကာင့္ပါ။

အခ်ိန္ကာလ – လြန္ခဲ့တဲ့ အႏွစ္သံုးဆယ္ေလာက္မွာဆို ကေလးေတြဟာ အိုးပုတ္ ခ်ိဳး႐ုပ္ေတြနဲ႔သာ ကေလးဘ၀ ျဖတ္သန္းလာခဲ့ၾကရပါတယ္။ အခုေတာ့ ကေလးေတြရဲ႕ ကစားစရာဟာ အီလက္ထေရာနစ္ အသံုးအေဆာင္ေတြ ျဖစ္ေနပါၿပီ။ အရင္တစ္ခ်ိန္က တစ္တိုင္းျပည္လံုး ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္း ပညာေရးကို အားကိုးခဲ့ၾကရာက အခု international ေက်ာင္းေတြကို သူ႔ထက္ငါ အလုအယက္ တက္ေနၾကတာဟာလဲ အခ်ိန္ကာလရဲ႕ သက္ေရာက္မႈပါ။

အကူးအေျပာင္း – မိဘေတြ အိမ္ေထာင္ေရး ၿပိဳကြဲၾကတဲ့အခ်ိန္ဟာ ကေလးရဲ႕ ဘ၀အတြက္ အႀကီးအမားဆံုး အကူးအေျပာင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီအကူးအေျပာင္းရဲ႕ သက္ေရာက္မႈဟာ ပထမတစ္ႏွစ္အတြင္းမွာ အဆိုးဆံုးျဖစ္ပါတယ္။

ပတ္၀န္းက်င္ဟာ တတိယဆရာ
…………………………………….
က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ ဘ၀မွာ အမိနဲ႔ အဖက လက္ဦးဆရာဆိုရင္ အတတ္ပညာမ်ိဳးစံုကို သင္ေပးခဲ့တဲ့ သင္ဆရာ၊ ျမင္ဆရာ၊ ၾကားဆရာဟာ ဒုတိယ ဆရာပါ။ ၿပီးရင္ေတာ့ က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ ဘ၀ကို သက္ေရာက္မႈမ်ိဳးစံုေပးတဲ့ ပတ္၀န္းက်င္ဟာ တတိယဆရာပါပဲ။
“ေရျမင့္မွ ၾကာတင့္”၊ “တံငါနားနီးတံငါ မုဆိုးနားနီး မုဆိုး” ဆိုတဲ့စကားပံုေတြ၊ “ေက်းညီေနာင္”လို ပံုျပင္ေတြဟာ ပတ္၀န္းက်င္ရဲ႕ အေရးႀကီးပံုကို အခိုင္အမာ သက္ေသျပသြားၾကတယ္။
က်ေနာ္တို႔ဟာ ကေလးေတြအတြက္ ေကာင္းမြန္တဲ့ တိုက္႐ိုက္ပတ္၀န္းက်င္ကို ဖန္တီးေပးဖို႔လိုသလို သြယ္၀ိုက္ပတ္၀န္းက်င္အတြက္လဲ အေလးထားစဥ္းစားေပးရပါမယ္။ ကေလးေတြေ႐ွ႕မွာလဲ အခ်င္းခ်င္း ေျပာဆိုဆက္ဆံတဲ့အခါမွာ စံျပအေနနဲ႔ ေကာင္းမြန္စြာ ဆက္ဆံၾကဖို႔လဲ လိုပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ သားသမီးေ႐ွ႕ေရးအတြက္ ေရၾကည္ရာျမက္ႏုရာဆိုသလို ေကာင္းမြန္တဲ့ စနစ္ေတြရိွတဲ့ ေနရာေဒသ၊ ေရျခားေျမျခားကို ေျပာင္းေရႊ႕ၾကတာလဲ ပတ္၀န္းက်င္ကို အေလးထားတဲ့ သာဓကေတြပါ။
အခုဆိုရင္ေတာ့ က်ေနာ္တို႔ မိဘဆရာေတြ အေနနဲ႔ ကေလးေတြရဲ႕ အျပဳအမူ၊ အေျပာအဆိုေတြ လြဲမွားတဲ့အခါ ျပႆ နာရဲ႕ အရင္းအျမစ္ကို ဆန္းစစ္ႏိုင္ဖို႔ ပတ္၀န္းက်င္စနစ္ငါးမ်ိဳးကို ေလ့လာၿပီးၾကပါၿပီ။ ကေလးေတြအတြက္ ေကာင္းမြန္တဲ့ ေဂဟစနစ္ကို ဖန္တီးႏိုင္ၾကပါေစလို႔လဲ ဆုေတာင္းေပးလိုက္ပါတယ္။

တီခ်ယ္အာကာ